Nöbetçi Eczaneler
Haberebakis.com
Yapay zekanın insan yaratıcılığına ulaşıp ulaşmadığına dair tartışmalar, yeni bir bilimsel çalışmayla somut veriler kazandı. Scientific Reports dergisinde yayımlanan araştırma, büyük dil modellerinin belirli yaratıcılık ölçütlerinde ortalama insan performansını aşabildiğini gösterirken, en yaratıcı bireylerin hâlâ yapay zekanın erişemediği bir seviyede olduğunu ortaya koydu.
YAPAY ZEKA YARATICILIKTA EŞİĞİ AŞAMIYOR
Nature portföyünde yer alan Scientific Reports’ta yayımlanan çalışmada, ChatGPT (GPT-4), Claude, Gemini ve benzeri büyük dil modellerinin performansı, 100 binden fazla insan katılımcının yaratıcılık verileriyle karşılaştırıldı. Sonuçlar, özellikle dil temelli yaratıcı düşünceyi ölçen görevlerde bazı yapay zeka sistemlerinin ortalama insan skorlarının üzerine çıkabildiğini gösterdi.
Araştırmacılara göre bu durum, üretken yapay zeka açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Ancak bulgular, yapay zekanın insan yaratıcılığını tamamen yakaladığı ya da geçtiği anlamına gelmiyor.
100 BİNDEN FAZLA KİŞİYLE DOĞRUDAN KARŞILAŞTIRMA
Çalışmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, insan ve yapay zeka yaratıcılığının aynı ölçüm araçlarıyla değerlendirilmesi oldu. Université de Montréal’den Prof. Dr. Karim Jerbi liderliğindeki ekip, 100 bini aşkın katılımcının verilerini analiz etti.
Sonuçlara göre bazı yapay zeka modelleri ortalama insan performansını geçse de, katılımcıların en yaratıcı yüzde 50’lik dilimi ele alındığında insan skorları tüm yapay zeka sistemlerinin üzerine çıktı. En yaratıcı yüzde 10’luk grup incelendiğinde ise farkın daha da açıldığı görüldü.
EN YARATICI İNSANLAR AÇIK ARA ÖNDE
Araştırmanın yürütücüsü Prof. Dr. Karim Jerbi, elde edilen sonuçları “şaşırtıcı ama öğretici” olarak tanımladı. Jerbi, büyük dil modellerinin iyi tanımlanmış görevlerde ortalama insan yaratıcılığını aşabildiğini, ancak en yaratıcı bireylerin seviyesine yaklaşamadığını vurguladı.
Jerbi’ye göre bu bulgu, yapay zekanın güçlü olduğu alanlarla insan yaratıcılığının sınırlarını net biçimde ayırıyor. En üst düzey yaratıcılık hâlâ insana özgü karmaşık bilişsel süreçlere dayanıyor.
YARATICILIK NASIL ÖLÇÜLDÜ
Araştırmada temel ölçüm aracı olarak psikolojide yaygın biçimde kullanılan Divergent Association Task (DAT) tercih edildi. Bu test, katılımcılardan anlam bakımından birbirinden mümkün olduğunca uzak 10 kelime üretmelerini istiyor ve ıraksak yaratıcılığı ölçüyor.
DAT, yalnızca kelime dağarcığını değil; fikir üretme, yaratıcı düşünme ve problem çözme gibi daha geniş bilişsel süreçleri de devreye sokuyor. Kısa sürede uygulanabilmesi ve çevrim içi yapılabilmesi, testin geniş ölçekli karşılaştırmalar için kullanılmasını mümkün kıldı.
KELİMEDEN HİKÂYEYE YARATICI ÜRETİM
Araştırma ekibi, yapay zekanın kelime temelli yaratıcılıktaki başarısının daha karmaşık üretimlere yansıyıp yansımadığını da inceledi. Bu kapsamda haiku yazımı, film konusu oluşturma ve kısa öykü yazma gibi görevlerde insanlar ve yapay zeka modelleri karşılaştırıldı.
Ortaya çıkan tablo, DAT sonuçlarıyla büyük ölçüde örtüştü. Yapay zeka sistemleri zaman zaman ortalama insan performansını geçse de, en yetkin insan üreticiler daha özgün, daha tutarlı ve daha etkileyici metinler ortaya koydu.
YAPAY ZEKA YARATICILIĞI AYARLANABİLİR Mİ?
Çalışma, yapay zeka yaratıcılığının sabit bir özellik olmadığını da gösterdi. Modellerin “temperature” olarak adlandırılan teknik parametresi değiştirildiğinde, üretilen içeriklerin yaratıcılık düzeyinin de önemli ölçüde değiştiği tespit edildi.
Daha düşük ayarlarda yapay zeka kalıplaşmış ve güvenli yanıtlar üretirken, yüksek ayarlarda daha cesur ve beklenmedik çıktılar verebiliyor. Ayrıca verilen talimatların biçimi, özellikle etimolojiye dayalı yönlendirmeler, yaratıcılık skorlarını doğrudan etkiliyor.
REKABET DEĞİL DÖNÜŞÜM VURGUSU
Araştırma, yapay zekanın yaratıcı meslekleri ortadan kaldıracağı yönündeki endişelere de mesafeli yaklaşıyor. Prof. Dr. Jerbi, asıl meselenin insan ile makine arasında bir yarış olmadığını vurguluyor.
Jerbi’ye göre üretken yapay zeka, insan yaratıcılığının yerini almak yerine onu güçlendiren ve genişleten bir araç haline geliyor. Yeni fikir yolları açarak, hayal gücünü destekleyen bir yardımcı rol üstleniyor.
ARAŞTIRMANIN ARKA PLANI
“Divergent creativity in humans and large language models” başlıklı çalışma, 21 Ocak 2026 tarihinde Scientific Reports’ta yayımlandı. Araştırmada Université de Montréal, Université Concordia, University of Toronto Mississauga, Mila – Quebec Yapay Zeka Enstitüsü ve Google DeepMind’dan bilim insanları yer aldı.
Çalışmanın liderliğini Prof. Dr. Karim Jerbi üstlenirken, eş ilk yazarlar arasında Antoine Bellemare-Pépin ve François Lespinasse bulunuyor. Ekipte ayrıca derin öğrenmenin öncülerinden Yoshua Bengio da yer aldı.