Türkiye’de toplumsal cinsiyet eşitsizliği derinleşiyor!

Haberebakis.com

CEİD’in 2025–2026 Toplumsal Cinsiyet Eşitliğini İzleme Raporu, ekonomik kriz, iklim değişikliği ve şiddet gibi çoklu krizlerin kadınlar ve kız çocuklarını daha kırılgan hale getirdiğini ortaya koydu. Raporda yoksulluk, iş cinayetleri, kadına yönelik şiddet, sağlık hizmetlerine erişim ve kamu harcamaları gibi alanlarda cinsiyet temelli eşitsizlikler detaylı olarak incelendi.

YOKSULLUK VE EKONOMİK KIRILGANLIK
Türkiye’de yüksek enflasyon ve gelir erozyonu, yoksulluğu kalıcı hale getirirken, yaşlı kadınlar ve güvencesiz çalışan kadınlar en ağır yükü taşıyor. 65 yaş ve üzeri nüfusta yoksulluk riski 2021’de %16,8 iken 2025’te %22,8’e yükseldi; yaşlı kadınlarda ise bu oran %23,6. Sosyal koruma harcamalarının düşük payı ve kadınların güvenceli işlere sınırlı erişimi, kadın yoksulluğunu derinleştiriyor.

İŞ YAŞAMINDA ŞİDDET VE İŞ CİNAYETLERİ
Çalışma yaşamında kadınlar, iş kazaları ve iş cinayetleri ile karşı karşıya. İş Sağlığı ve İşçi Güvenliği (İSİG) Meclisi verilerine göre, kadın işçi ölümleri 2024’te 106 iken 2025’te 138’e yükseldi. Çocuk işçiler arasında ise kız çocuklarının iş kazası yaşama riski artıyor; 2024’te 9.238 kız çocuk iş kazası geçirdi. MESEM’lerdeki çıraklık eğitimi, çocukları eğitim yerine ucuz işgücü olarak konumlandırıyor.

İKLİM KRİZİ VE TARIMDA EŞİTSİZLİK
İklim krizi kaynaklı afetler ve kuraklık, kadın emeğini olumsuz etkiliyor. Tarımda kadın işçiler kayıt dışı ve güvencesiz çalışıyor; 2024’te kadınların kayıt dışılık oranı %90’ın üzerinde seyretti. Mevsimlik ücret artışları erkekler lehine, kadınların gelir artışı daha sınırlı kalıyor.

KADINA YÖNELİK ŞİDDET VE ADALETE ERİŞİM
Kadın cinayetleri ve erkek şiddeti artıyor. 2025’te erkekler en az 299 kadını öldürdü, KCDP verisi ise 653 kadını işaret ediyor. Adalete erişim alanında toplumsal cinsiyet eşitliğini güçlendirecek politikalar sınırlı, sivil toplum örgütlerinin müdahalesi önemli bir rol oynuyor.

SAĞLIK VE YAŞAM KALİTESİ
Kadınlar daha uzun yaşıyor ancak sağlıklı yaşam süresi erkeklerin 2,6 yıl gerisinde. Koruyucu sağlık hizmetlerine erişim ekonomik krizle kısıtlanıyor. Adölesan doğurganlık hızı Avrupa ortalamasının üzerinde ve HPV aşısı konusunda somut adımlar henüz atılmadı.

KAMU HARCAMALARI VE YEREL YÖNETİMLER
Kadınlara yönelik politikalar için ayrılan kaynaklar çok düşük; Kadının Güçlenmesi Programı merkezi yönetim bütçesinde binde 0,4’ün altında. 2024–2025 döneminde belediyeler üzerindeki merkezi vesayet artarken, sığınak sayısı azaldı; yaşlılara yönelik evde bakım hizmetleri ise kısmen genişledi.

Raporun Genel Değerlendirmesi
CEİD raporu, kadınların ve kız çocuklarının çoklu krizler döneminde daha kırılgan ve eşitsizliklere açık olduğunu ortaya koyuyor. Devletin eşitlik hedeflerine ayırdığı kaynakların sınırlılığı, ataerkil yapı ve anti-demokratik uygulamalar, kadınların toplumsal ve ekonomik yaşamda eşit hak ve hizmetlere erişimini kısıtlamaya devam ediyor.