Nöbetçi Eczaneler
haberebakis.com
Prof. Dr. Halis Dokgöz uyardı: “Her madde zehirdir, ilacı zehirden ayıran sadece dozdur.”
Takviye Pazarı Patladı, Riskler Derinleşti
Son yıllarda dünya genelinde hızla büyüyen takviye edici gıda pazarı, uzmanlara göre halk sağlığı açısından ciddi riskler barındırıyor. Vitamin, mineral, bitkisel kapsül ve protein tozlarından oluşan pazar, sadece 2024 yılında 247,8 milyar dolara ulaşarak rekor kırdı. Piyasada 29 binden fazla ürün bulunduğu, her yıl buna yaklaşık bin yeni takviye eklendiği bildiriliyor.
Güney Ecza Kooperatifi’nin Mersin’de düzenlediği Güneyde Eczacılık Kongresinin ana gündemi de bu tehlike oldu. Kongrede konuşan Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Halis Dokgöz, toplumda yaygın olan “doğal ürün zararsızdır” algısının bilimsel bir karşılığı olmadığını vurgulayarak çarpıcı uyarılar yaptı.
“Doğallık Safsatası” En Büyük Tehlike
Bitkisel veya doğal olduğu için güvenli kabul edilen ürünlerin aslında yüksek dozlarda ölümcül olabileceğini belirten Prof. Dokgöz, bunun literatürde “Naturalistic Fallacy” (Doğallık Safsatası) olarak tanımlandığını söyledi.
Dokgöz, adli tıp pratiğinden örnek vererek şunları anlattı: “Acil servise getirilen ya da otopsiye giren vakalarda yakınları sıkça ‘ilaç kullanmıyordu’ der. Çünkü bitkisel kapsülleri ilaç olarak görmezler. Bu durum toksikolojik incelemeyi zorlaştırır. Oysa bazı bitkisel ürünler ilaçlardan çok daha güçlü toksisite gösterebilir.”
Doğal Olan Zehirli Olabilir: En Ölümcül Örnekler
Prof. Dokgöz doğadaki zararlı maddeleri sıralayarak “doğallığın güvenlik anlamına gelmediğini” şöyle açıkladı:
-
Botulinum toksini: Clostridium botulinum bakterisinin doğal ürünü; dünyanın en güçlü zehri.
-
Risin: Hint yağı bitkisinden elde ediliyor; biyolojik silah olarak sınıflandırılıyor.
-
Amanita phalloides (Köygöçüren mantarı): Tamamen doğal bir mantar; karaciğeri tahrip ederek öldürüyor.
“Bir maddenin topraktan çıkması ya da laboratuvarda üretilmesi toksisiteyi belirlemez; belirleyici olan kimyasal yapı, alınan doz ve maruziyet süresidir.”
Yanlış Vitamin Dozu Organları Çökertiyor
Yoğun tüketilen vitaminlerin yüksek dozda zehir etkisi gösterebildiğini belirten Dokgöz, en kritik riskleri şöyle sıraladı:
-
A Vitamini: Karaciğer toksisitesi, gebelikte doğumsal anomali riski
-
D Vitamini: En sık görülen zehirlenme türü; hiperkalsemi, böbrek yetmezliği, kalp durması
-
E Vitamini: Artan kanama riski
Dokgöz, sosyal medya fenomenlerinin “ölçüsüz önerilerinin” zehirlenme vakalarını artırdığının altını çizerek, “Zehir ile ilacı ayıran tek şey dozdur” sözünü hatırlattı.
Adli Tıp Uyarısı: Olay Yerinde Bitkisel Kapsüller de Toplanmalı
Takviye edici gıdaların Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından, ilaçların ise Sağlık Bakanlığı tarafından denetlenmesinin adli süreçlerde boşluk oluşturduğunu belirten Dokgöz, kritik bir öneride bulundu: “Şüpheli ölümlerde sadece ilaç kutuları değil, mutfakta bulunan çaylar, bitkisel kapsüller de delil olarak toplanmalı. Kanında öldürücü dozda ilaç bulunmayan bir kişi toksisite belirtileriyle ölüyorsa, enzim inhibitörü içeren bitkisel takviyeler akla gelmelidir.”
Türkiye’de Pazar Katlanarak Büyüyor
Pandemi döneminde bağışıklığı güçlendirme arayışının etkisiyle Türkiye’de takviye kullanımının %50’nin üzerinde arttığı hatırlatıldı. İnternet ve sosyal medya üzerinden yapılan kontrolsüz satışlar ise sahte ve tağşişli ürün riskini büyütüyor.
Avrupa’da bitkisel ilaç ve takviye satışları 2009’da 7 milyar avroya ulaşırken, küresel pazarın 2023 itibarıyla 170–180 milyar dolar seviyesinde olduğu ifade ediliyor.