JP Morgan’dan Türkiye ekonomisi değerlendirmesi

Dünyanın en büyük yatırım bankalarından biri olan JP Morgan, Türkiye ekonomisine ilişkin yeni bir değerlendirme yayımladı. Raporda hem umut veren hem de dikkat edilmesi gereken önemli mesajlar yer aldı. Bankaya göre, Orta Doğu’da yaşanan çatışmaların Türkiye ekonomisi üzerinde oluşturduğu olumsuz etkinin en zorlu döneminin geride kalmış olabileceği belirtiliyor. Ancak bu, tüm sorunların çözüldüğü anlamına gelmiyor. Çünkü enflasyon, cari açık ve bütçe açığı gibi ekonominin temel göstergelerinde hâlâ önemli riskler bulunuyor.

Son yıllarda dünya ekonomisi peş peşe krizlerle mücadele ediyor. Önce pandemi, ardından Rusya-Ukrayna savaşı, daha sonra enerji krizi ve son olarak Orta Doğu’da yeniden tırmanan gerilimler birçok ülkenin ekonomisini olumsuz etkiledi. Türkiye de bu gelişmelerden doğrudan etkilenen ülkeler arasında yer aldı.

Özellikle petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki artış, enerji ithalatına büyük miktarda döviz ödeyen Türkiye için önemli bir maliyet oluşturdu. Enerji fiyatları yükseldikçe hem üretim maliyetleri arttı hem de vatandaşın cebinden çıkan para büyüdü. Akaryakıttan elektriğe, ulaşımdan gıda fiyatlarına kadar birçok alanda zamlar birbirini izledi.

JPMorgan’ın raporunda da bu tabloya dikkat çekiliyor. Banka, Türkiye’de enflasyonun beklenenden daha yüksek seyredeceğini öngörüyor. Bu nedenle daha önce yaptığı yıl sonu enflasyon tahminini yukarı yönlü revize etti. Enflasyonun yüksek kalması, vatandaşın alım gücünün kısa vadede istenilen seviyeye ulaşmasını zorlaştırıyor.

Öte yandan banka, ekonomik büyüme tahminini ise aşağı çekti. Bunun temel nedeni ise yüksek faiz ortamı, yavaşlayan iç talep ve küresel ekonomideki belirsizlikler olarak gösteriliyor. Aslında bu durum birçok ülke için de geçerli. Yüksek enflasyonla mücadele edilirken ekonominin bir miktar yavaşlaması normal karşılanıyor.

Raporda en fazla dikkat çeken başlıklardan biri ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın uyguladığı para politikası oldu. JPMorgan, Merkez Bankası’nın faiz indirimleri konusunda aceleci davranmaması gerektiğini ifade ediyor. Çünkü enflasyon tam anlamıyla kontrol altına alınmadan yapılacak erken faiz indirimlerinin fiyat artışlarını yeniden hızlandırabileceği uyarısında bulunuyor.

Ekonomide sıkça duyulan “yüksek reel faiz” kavramı da raporda önemli bir yer tutuyor. Reel faiz, uygulanan faiz oranından enflasyon çıkarıldıktan sonra elde edilen gerçek getiriyi ifade ediyor. Eğer reel faiz pozitif olursa yatırımcı Türk lirasında kalmayı daha cazip görebiliyor. Bu da dövize olan talebin azalmasına ve kurun daha dengeli seyretmesine katkı sağlayabiliyor.

JPMorgan’a göre Türkiye’nin önümüzdeki dönemde bu politikasını sürdürmesi, enflasyonla mücadelede önemli bir avantaj sağlayabilir. Çünkü fiyat istikrarı sağlanmadan ekonomik istikrarın kalıcı olması oldukça güç görünüyor.

Raporda cari açık konusuna da geniş yer veriliyor. Cari açık, bir ülkenin yurt dışından aldığı mal ve hizmetlerin, sattıklarından fazla olması anlamına geliyor. Türkiye özellikle enerji ithalatı nedeniyle uzun yıllardır cari açık veren ülkeler arasında bulunuyor.

Petrol fiyatlarının yükselmesi cari açığın artmasına neden oluyor. Çünkü Türkiye enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal ediyor. Petrol pahalandığında aynı miktar enerji için daha fazla döviz ödenmesi gerekiyor. Bu durum hem döviz rezervlerini hem de dış ticaret dengesini olumsuz etkileyebiliyor.

Bir diğer önemli başlık ise bütçe açığı oldu. Devletin gelirlerinden daha fazla harcama yapması bütçe açığını büyütüyor. Son yıllarda deprem harcamaları, sosyal destekler, yatırım projeleri ve artan faiz giderleri nedeniyle kamu maliyesi üzerinde önemli bir yük oluştu. JPMorgan, bütçe disiplininin korunmasının önümüzdeki dönemde büyük önem taşıdığı görüşünü paylaşıyor.

Raporda Türk lirasının geleceğine ilişkin tahminler de yer aldı. Banka, 2027 yılı sonuna ilişkin dolar/TL beklentisini de açıkladı. Bu tür tahminler kesin sonuç anlamına gelmiyor. Çünkü döviz kurları sadece ekonomik göstergelerden değil; jeopolitik gelişmelerden, küresel piyasalardaki dalgalanmalardan, merkez bankalarının kararlarından ve yatırımcıların beklentilerinden de etkileniyor.

Ekonomi uzmanları da döviz tahminlerinin birer senaryo olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Beklenmedik uluslararası gelişmeler, savaşlar, enerji fiyatları veya küresel faiz kararları bu tahminlerin tamamen değişmesine neden olabiliyor.

Aslında JPMorgan’ın raporunda verilen en önemli mesaj şu: Türkiye ekonomisi zor bir dönemden geçti ancak en büyük şokların etkisi hafiflemeye başlamış olabilir. Bunun kalıcı bir iyileşmeye dönüşebilmesi ise uygulanacak ekonomi politikalarının kararlılıkla sürdürülmesine bağlı görünüyor.

Vatandaş açısından bakıldığında ise herkesin en büyük beklentisi hayat pahalılığının azalmasıdır. Market fiyatlarının istikrara kavuşması, kiraların kontrol altına alınması, maaşların alım gücünün artması ve enflasyonun kalıcı şekilde düşmesi toplumun ortak beklentisi olmaya devam ediyor.

Ekonomide güvenin yeniden güçlenmesi, yabancı yatırımın artması, üretimin büyümesi ve ihracatın yükselmesiyle birlikte hem iş dünyasının hem de vatandaşın geleceğe daha umutla bakması mümkün olabilir.

Sonuç olarak JPMorgan’ın değerlendirmesi ne tamamen karamsar ne de aşırı iyimser bir tablo çiziyor. Banka, risklerin devam ettiğini ancak doğru para politikaları, mali disiplin ve enflasyonla kararlı mücadele sayesinde Türkiye ekonomisinin daha sağlam bir zemine oturabileceğini ifade ediyor. Önümüzdeki aylarda enflasyonun seyri, Merkez Bankası’nın faiz kararları, enerji fiyatları ve küresel gelişmeler Türkiye ekonomisinin yönünü belirleyecek en önemli başlıklar olmaya devam edecek.