Hangisi daha fazla tükenmişlik yaşıyor?

haberebakis.com

Kadınlar iş hayatında yalnızca ücret eşitsizliği ya da terfi engelleriyle değil, çoğu zaman fark edilmesi zor ancak etkisi büyük olan cinsiyetçi davranışlarla da mücadele ediyor. Mansplaining, manterrupting, bropriating ve mikroagresyonlar olarak tanımlanan bu davranışlar, kadınların toplantılarda söz almasını, fikirlerinin kabul görmesini ve kariyer basamaklarını tırmanmasını doğrudan etkiliyor.

Türkiye’de ve dünyada yapılan çok sayıda araştırma, kadınların “ciddiye alınmama” ve “uzmanlıklarının sistemli biçimde sorgulanması”nı çalışma hayatındaki temel sorunlar arasında gördüğünü ortaya koyuyor.

MANSPLAINING

Kadının uzmanlığının yok sayılması

2010’lu yıllarda literatüre giren mansplaining, erkeklerin kadınlara bir konuyu açıklamasından çok daha fazlasını ifade ediyor. Bu kavram, kadının konuya hâkim olduğu durumlarda bile bilgisinin peşinen geçersiz sayılması anlamına geliyor.

Uluslararası Lean In’in 2023 tarihli araştırmasına göre, beyaz yakalı kadınların büyük bölümü uzmanlık alanlarında dahi erkek meslektaşları tarafından “öğretilmeye” çalışıldığını belirtiyor. Türkiye’de yapılan nitel saha çalışmalarında da “uzmanlık alanımda bana ders verir gibi konuşuluyor” ifadesi kadınların en sık dile getirdiği deneyimler arasında yer alıyor.

MANTERRUPTING

Kadınların sözünün sistemli biçimde kesilmesi

Toplantılarda kadınların sözünün daha sık kesildiği uzun süredir bilinen bir gerçek. Uluslararası iletişim davranışları araştırmaları, karma ekiplerde kadınların erkeklere kıyasla yaklaşık yüzde 30 daha fazla söz kesintisine maruz kaldığını gösteriyor.

Türkiye’de kurumsal çalışanlarla yapılan saha araştırmaları da benzer bir tabloyu ortaya koyuyor. Kadınlar özellikle üst düzey erkek yöneticilerin bulunduğu ortamlarda konuşmalarını tamamlayamadıklarını ve sözlerinin “ellerinden alındığını” ifade ediyor.

BROPRIATING

Fikrin sahibinin görünmezleşmesi

Bropriating, kadınların ortaya koyduğu fikirlerin kısa süre sonra bir erkek çalışan tarafından yeniden dile getirilmesi ve takdirin ona yönelmesi olarak tanımlanıyor. Bu durum yalnızca sözün kesilmesi değil, kurumsal görünürlüğün de azalması anlamına geliyor.

Lean In–McKinsey’nin 2021 tarihli araştırmasına göre kadınların yarısından fazlası, toplantılarda sundukları fikirlerin dakikalar sonra erkekler tarafından tekrarlandığını ve takdirin başkasına gittiğini belirtiyor. Türkiye’de yapılan grup görüşmeleri de bu deneyimin kadınlar için “en yıpratıcı” süreçlerden biri olduğunu ortaya koyuyor.

MİKROAGRESYONLAR

Günlük ve yıpratıcı baskı

Mikroagresyonlar çoğu zaman masum veya iyi niyetli gibi sunulan, ancak kadınlar üzerinde sürekli baskı yaratan ifadeler ve davranışlar olarak tanımlanıyor. “Bu konuda emin misin?”, “Bu işi ondan daha iyi yapacağını sanmıyorum” ya da “Bu tarz işler kadınlara daha uygun” gibi söylemler bu kapsama giriyor.

Lean In’in 2023 raporuna göre kadınların yüzde 64’ü iş yerinde mikroagresyona maruz kaldığını belirtiyor. Türkiye’de yapılan araştırmalar ise kadın emeğinin çoğu zaman “doğal bir görev” olarak görülmesi nedeniyle yeterince takdir edilmediğini gösteriyor.

ÇİFTE CEZA

Kadın liderliğine yönelik önyargı

Uluslararası platform Catalyst’in 2025 tarihli kadın liderlik araştırması, üst düzey pozisyonlardaki kadınların yüzde 62’sinin kariyerleri boyunca cinsiyetçi önyargıyla karşılaştığını ortaya koyuyor. Kadın liderler ya “fazla sert” ya da “fazla yumuşak” olmakla eleştiriliyor.

Bu çelişkili beklentiler, terfi süreçlerini doğrudan etkileyerek kadınları görünmez bir cam tavanın altında tutuyor. Türkiye’de yöneticilerle yapılan görüşmeler de kadınların liderlik tarzlarının erkeklere kıyasla çok daha sık sorgulandığını gösteriyor.

TÜKENMİŞLİK VE İŞTEN AYRILMA RİSKİ

McKinsey’in 2023 tarihli araştırmasına göre mikroagresyonlara maruz kalan kadınlar, erkeklere kıyasla 4 kat daha fazla tükenmişlik yaşıyor ve 3 kat daha fazla işten ayrılma eğilimi gösteriyor. Kadın çalışanlar bu durumu, “toplantıya girmeden önce bile yorulmak”, “sürekli kendini kanıtlama baskısı” ve “fikir sunmaktan çekinme” olarak tarif ediyor.

Değerlendirme

Mansplaining, manterrupting, bropriating ve mikroagresyonlar, tek tek ele alındığında küçük gibi görünen ancak bir araya geldiğinde kadınların kariyer yolculuğunu ciddi biçimde sekteye uğratan davranışlar olarak öne çıkıyor. Uzmanlara göre bu görünmez engellerle mücadele edilmediği sürece, iş yerlerinde eşitlik ve kapsayıcılık hedeflerine ulaşmak mümkün görünmüyor.