Nöbetçi Eczaneler
Türkiye ekonomisi 2025 yılında yüzde 3,7 büyüdü. İlk bakışta bu rakam olumlu görünüyor. Çünkü bir ülkenin ekonomisinin büyümesi; daha fazla üretim yapılması, daha fazla mal ve hizmet ortaya çıkması, yatırımların artması ve ekonomik faaliyetlerin genişlemesi anlamına geliyor. Ancak vatandaş açısından asıl önemli soru, ekonomideki bu büyümenin günlük hayata, maaşlara, iş imkânlarına ve yaşam standardına ne kadar yansıdığıdır.
Bağımsız yıllık verilere göre Türkiye’nin Gayrisafi Yurt İçi Hasılası, yani ülkede bir yıl içinde üretilen tüm mal ve hizmetlerin toplam değeri, 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 3,7 arttı. Cari fiyatlarla Türkiye ekonomisinin büyüklüğü ise 63 trilyon 240 milyar liraya ulaştı.
Bu rakamlar Türkiye’nin ekonomik olarak büyük bir üretim kapasitesine sahip olduğunu gösteriyor. Ancak yüksek enflasyonun yaşandığı bir ekonomide, TL cinsinden büyüklüklerin vatandaş tarafından dikkatli değerlendirilmesi gerekiyor. Çünkü fiyatların hızla arttığı bir ortamda ekonominin lira cinsinden büyümesi, her zaman insanların aynı oranda zenginleştiği anlamına gelmiyor.
2025 yılında kişi başına düşen milli gelir 714 bin 682 TL olarak hesaplandı. Dolar bazında ise kişi başına gelir 18 bin 103 dolar oldu. Bu rakam, Türkiye’nin toplam ekonomik üretiminin nüfusa bölünmesiyle ortaya çıkıyor. Fakat burada da önemli bir ayrıntı var: Kişi başına gelir ortalama bir rakamdır. Her vatandaşın cebine 714 bin lira girdiği anlamına gelmez. Bir kişinin geliri çok yüksekken başka bir kişinin asgari ücretle veya daha düşük bir gelirle geçinmeye çalışması mümkündür.
Ekonominin hangi sektörler sayesinde büyüdüğüne baktığımızda ise inşaat sektörünün öne çıktığını görüyoruz. İnşaat sektörü 2025 yılında yüzde 11 büyüyerek ekonominin en hızlı büyüyen alanı oldu. Onu yüzde 8,5 ile kültür, sanat, eğlence, dinlence ve spor faaliyetleri ile yüzde 7,9 büyüyen bilgi ve iletişim sektörü izledi.
İnşaat sektöründeki bu güçlü büyüme, konut, altyapı ve çeşitli yapı yatırımlarının ekonomide önemli bir yer tuttuğunu gösteriyor. Bilgi ve iletişim sektörünün büyümesi ise dijitalleşmenin artık ekonomik hayatın merkezine daha fazla yerleştiğini ortaya koyuyor. Teknoloji, yazılım, internet hizmetleri ve iletişim altyapısı gelecekte Türkiye ekonomisinin daha önemli alanlarından biri olabilir.
Buna karşılık tarım, ormancılık ve balıkçılık sektöründe yüzde 8,5’lik küçülme yaşandı. Bu durum özellikle dikkat çekici. Çünkü tarımdaki üretim sadece çiftçiyi ilgilendirmiyor. Tarladaki üretimde yaşanan düşüş, zamanla marketteki ve pazardaki fiyatlara da yansıyabiliyor. Gıda fiyatlarının vatandaşın bütçesindeki ağırlığı düşünüldüğünde tarımdaki gerileme, ekonomik büyümenin gölgesinde kalmaması gereken önemli bir gelişme olarak görülüyor.
Türkiye ekonomisinde en büyük payı ise yüzde 15,6 ile imalat sanayi aldı. İmalatı yüzde 12,9 ile toptan ve perakende ticaret ile motorlu taşıtların onarımı, yüzde 9,2 ile gayrimenkul faaliyetleri izledi. Bu tablo, Türkiye ekonomisinin üretim, ticaret ve gayrimenkul ağırlıklı yapısını koruduğunu gösteriyor.
Vatandaşın günlük hayatını doğrudan ilgilendiren tüketim harcamaları da 2025 yılında yüzde 4,2 arttı. Hane halkı tüketiminin ekonomideki payı yüzde 54,4 oldu. Yani Türkiye ekonomisinin yarısından fazlasını vatandaşların yaptığı harcamalar oluşturdu.
Hanelerin en fazla para harcadığı alanların başında yüzde 21,4 ile gıda ve alkolsüz içecekler geldi. İkinci sırada yüzde 18 ile konut, su, elektrik, doğal gaz ve diğer yakıtlar yer aldı. Ulaştırmanın payı ise yüzde 15 oldu.
Bu tablo aslında vatandaşın ekonomik hayatının kısa bir özetini sunuyor. İnsanlar gelirlerinin önemli bir bölümünü önce mutfağa, sonra eve ve enerji faturalarına, ardından ulaşıma ayırıyor. Başka bir ifadeyle, temel ihtiyaçların bütçe içindeki ağırlığı oldukça yüksek.
Yatırımlar açısından bakıldığında ise gayrisafi sabit sermaye oluşumu yüzde 7,3 arttı. Bunun anlamı, makine, tesis, bina ve üretim kapasitesine yönelik yatırımların devam etmesidir. Ekonominin geleceği açısından bu gelişme olumlu kabul edilebilir. Çünkü sürdürülebilir büyüme yalnızca tüketimle değil, üretim kapasitesini artıracak yatırımlarla mümkün olur.
Dış ticarette ise tablo daha dikkat çekici. Mal ve hizmet ihracatı 2025 yılında yüzde 0,6 azalırken ithalat yüzde 4,6 arttı. Yani Türkiye’nin dışarıya sattığı mal ve hizmetler azalırken dışarıdan aldığı ürünler arttı. İthalatın ihracattan daha hızlı artması, büyümenin dış denge açısından bazı riskler taşıdığını gösteriyor.
Gelir dağılımı açısından da önemli bir gelişme var. İşgücüne yapılan ödemeler 2025 yılında yüzde 40 arttı. Ancak işgücü ödemelerinin toplam katma değer içindeki payı 2024’te yüzde 36,9 iken 2025’te yüzde 36,6’ya geriledi. Buna karşılık işletme artığı ve karma gelirin payı yükseldi.
Bu durum, ekonomik pastanın büyümesine rağmen çalışanların pastadan aldığı payın büyüklüğünün tartışılmaya devam edeceğini gösteriyor. Çünkü vatandaş açısından yalnızca ekonominin yüzde kaç büyüdüğü değil, bu büyümeden kimin ne kadar pay aldığı da büyük önem taşıyor.
Sonuç olarak Türkiye ekonomisi 2025 yılında yüzde 3,7 büyüyerek önemli bir üretim artışı sağladı. İnşaat ve teknoloji gibi sektörler güçlü performans gösterirken tarımda ciddi bir gerileme yaşandı. Tüketim ve yatırımlar büyümeye katkı sağladı, ancak ihracatın gerilemesi ve ithalatın artması dikkat çekti.
Önümüzdeki dönemde asıl mesele, büyümenin rakamlarda kalmaması olacaktır. Ekonomik büyümenin vatandaşın sofrasına, maaşına, işine ve yaşam kalitesine daha fazla yansıması gerekiyor. Çünkü vatandaş için en anlamlı büyüme, milli gelir rakamının yükselmesinden çok, kendi gelirinin artması ve geçim sıkıntısının azalmasıdır.
Kaynak: TÜİK
YORUMLAR