Düşünce Durağı / Aptallığın büyük birleşik teorisi

Evren Genişliyor, Cehalet de Paralel Evren Açıyor

 

Son yıllarda ülke gündemi öyle bir hâle geldi ki fizikçiler karanlık maddeyi açıklayamazken biz karanlık aklı gözümüzle görür olduk. Hatta bazı günler öyle bir yoğunlukta oluyor ki, teleskopa bile ihtiyaç yok: Ekranı aç, timeline’a bak, toplu taşıma bildirimlerine göz gezdir…

Aptallık gözle görülebilen tek soyut kavram hâline geldi.

Carlo M. Cipolla’nın meşhur yasaları, sanki evrenin değil de bizim memleketin davranış modelini anlatan antropolojik bir rapor. Adam yıllar önce oturmuş dört insan tipi anlatmış: Akıllı, Hayırsever, Zararlı ve Aptal. Ama o zaman internet yoktu, YouTube yorumları yoktu, WhatsApp aile grupları yoktu; adamın sonradan güncelleme yapamaması çok normal.

 

Ben bugün sizin için “Türkiye sürümü”nü yazıyorum.

1. Fasıl: Aptallık Evrenseldir, Ama Bizde Biraz Yerli ve Millîdir

Aptal, modern çağa çok iyi adapte olur.

Wi-Fi çeker, özgüven tamdır, argüman sıfırdır.

Bir konu trend olunca bütün aptallar toplanır, dijital bir göçmen kuş sürüsü gibi fikir beyan eder.

Ekonomi konuşurlar; fizikten bahsederler; meteorolojiye girerler; futbol taktiklerini çözümlerler; seçim analizine kadar uzanırlar.

Hiçbir konuda bilgileri yoktur ama her konuda fikirleri boldur.

Cipolla bunu görse yeni yasa eklerdi:

“Aptalın fikri, bir nükleer santral kadar tehlikeli; ama enerji üretmez.”

 

1. Fasıl: Zararlılar Profesyonelleşti, Aptallar Onlara Abonelikle Bağlandı

Zararlılar eskiden köşe başında olurdu.

Şimdi prime-time kuşağında, parlak stüdyolarda, HD kameralarla çalışıyorlar.

Bilgiye ihtiyaçları yok — hissiyatları var.

Rakam eğebilirler.

Bilimi ters çevirebilirler.

Mantığı eğip bükebilirler.

Aptal da elinde dijital pop-corn bekler:

“Vay be, ne güzel konuştu!”

 

Aptalın ideal lideri zararlıdır; çünkü zararlı onun zekâ açığını özgüvenle kapatır.

 

III. Fasıl: Akıllılar Her Zaman ‘Sesiniz Kapalı’ Uyarısıyla Hayata Devam Eder

Toplumu ayakta tutan ince bir kitle vardır: Akıllılar.

Onlar düşünür, hesaplar, yorulur, yeni çözüm üretir; sonra bir aptal gelip bunu on saniyede bozar.

Akıllının toplumdaki rolü: Aptalın bozduğunu onarmak, zararlının sabote ettiğini açıklamak.

Ama konuşma hakkı sıra onlara gelince süre dolmuştur.

Akıllı hep “reklam arasından sonra devam ederiz hocam” sözünün kurbanıdır.

 

1. Fasıl: Hayırseverler Toplumsal Krizlerde Yangın Söndürücü Olarak Kullanılır

Hayırseverler toplumun DNS yedeklemesidir.

Aptalın açtığı hasarı kapatır.

Zararlının çarpıttığını düzeltir.

Akıllının biten enerjisini toparlar.

Ama bir sabah uyandıklarında yine aynı döngü baştan başlamıştır.

Hayatları “Sürekli Aptallıkla Mücadele Etme Simülasyonu 2.0” gibidir.

 

1. Fasıl: Modern Dünyada Aptallık Artık Biyolojik Değil, Bulaşıcıdır

Aptallığın internet sonrası mutasyon geçirdiği bilimsel bir gerçektir.

Eskiden mahallede sadece 1 aptal olurdu.

Bugün aynı aptal, 1 milyon ekrana aynı anda ulaşabiliyor.

Bu da şu sonucu doğuruyor: Aptallık pandemiktir ama maske takınca bile koruma sağlanamaz.

 

1. Fasıl: Bugünün En Büyük Sorusu — Aptallığa Maruz Kalma Süremizi Kim Ölçecek?

Siz akıllı olabilirsiniz, hayırsever olabilirsiniz…

Ama aptalla karşılaşınca zekânızın değil, sinir sisteminizin dayanıklılığı test edilir.

En büyük toplumsal mesele artık şudur: Aptallığa maruz kalma toleransımız.

Bazı ülkeler ekonomik program açıklar, biz maruz kalma programı açıklamalıyız.

 

VII. Final: Aptallık Yok Edilemez, Ancak İzole Edilebilir

Aptalı eğitemezsiniz.

Aptalı ikna edemezsiniz.

Aptalı tartışmayla yenemezsiniz.

Aptalı sadece izole edersiniz.

– Mesafe koyarak,

– Zaman sınırlaması getirerek,

– Gerektiğinde uygulamaları kapatarak,

– Ve en önemlisi: “Bu konuşma bana IQ kaybettiriyor” zekâ refleksini geliştirerek.

 

Cipolla’nın evrensel yasasını bugün şöyle güncelleyebiliriz:

Aptallığın kaynağını değiştiremezsiniz ama etkisini azaltmak sizin elinizdedir.

Aptallık, insanlığın en eşitlikçi gücüdür.

Aptallık, Diğer Özelliklerden Bağımsızdır. Sınıf, statü, kültür fark etmez.

Aptal Kişi, Başkalarına Zarar Verirken Kendisine Fayda Sağlamaz

Aptalların Zarar Potansiyeli Küçümsenir

Aptal İnsan, En Tehlikeli İnsan Türüdür

Ve en büyük hata, onu hafife almaktır.

Belki de en büyük zekâ, aptallığın her zaman ve her yerde var olduğunu kabul etmektir. Çünkü tarihin öğrettiği ders açıktır: “Organize olmuş aptallık, atom bombasından bile daha tehlikelidir.”