Nöbetçi Eczaneler
Haberebakis.com
Batı Antarktika’da Dotson Buz Sahanlığı’nın altını incelemek üzere gönderilen insansız denizaltı Ran, buzun altında bilinmeyen yapıları haritaladıktan sonra yaklaşık 16 kilometre buzun altında kayboldu. İsveç’teki Gothenburg Üniversitesi’nden okyanusbilimci Anna Wahlin liderliğinde yürütülen araştırma, buz sahanlıklarının alttan nasıl eridiğini ve bunun küresel deniz seviyesi üzerindeki etkilerini anlamayı hedefliyordu.
BUZ SAHANLIĞI ARAŞTIRMASININ AMACI
Araştırmanın temel hedefi, okyanus akıntılarının Dotson Buz Sahanlığı’nı alttan nasıl aşındırdığını ortaya koymaktı. Özellikle buz sahanlığının doğu ve batı kesimleri arasındaki erime hızındaki büyük fark, bilim insanlarının yanıt aradığı temel sorulardan biri oldu.
BUZUN ALTINDA 27 GÜN
Ran, 2022 yılında başlatılan görev kapsamında 27 gün boyunca buz sahanlığının altındaki gizli boşlukta dolaştı. Araç, yaklaşık 18 kilometre ilerleyerek insanlığın doğrudan gözlemleyemediği alanlardan veri topladı. GPS ve radyo sinyallerinin buzu aşamaması nedeniyle Ran tamamen otonom çalıştı.
UYDUDAN GÖRÜNMEYEN YAPILAR ORTAYA ÇIKTI
Sonar taramaları sayesinde Ran, Dotson Buz Sahanlığı’nın altındaki yaklaşık 140 kilometrekarelik alanı haritalamayı başardı. Science Advances dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, ortaya çıkan yapıların hiçbiri uydu görüntülerinde daha önce tespit edilmemişti.
Haritalarda basamak şeklinde teraslar, geniş platolar, akıntı yönünde uzanan dev çukurlar, oyulmuş kanallar ve pürüzsüz yüzeyler belirlendi. Bu bulgular, buz erimesine dair kullanılan basit modellerin yetersiz kaldığını gösterdi.
BATIDAKİ HIZLI ERİMENİN NEDENİ
Antarktika çevresinde dolaşan Kutup Çevresi Derin Su akıntısının, buz sahanlıklarını alttan erittiği biliniyor. Uydu verileri, Dotson’daki bazı buzullarda yılda yaklaşık 12 metre incelme yaşandığını ortaya koyuyor.
1979–2017 yılları arasında Dotson Buz Sahanlığı’nın küresel deniz seviyesine yaklaşık 0,5 milimetre katkıda bulunduğu hesaplanıyor. Ran’ın verileri, sıcak suyun özellikle batı kesimde yoğunlaşarak erimeyi hızlandırdığını, doğu kesiminin ise daha soğuk sular nedeniyle görece korunduğunu gösterdi.
GİZLİ YAPILAR NE ANLAMA GELİYOR?
Araştırmacılara göre yavaş akıntıların olduğu bölgelerde buz tabanı zamanla katman katman aşınıyor ve teraslı bir yapı oluşuyor. Hızlı akıntıların olduğu alanlarda ise türbülans artıyor ve daha pürüzsüz, derin oyulmuş yüzeyler ortaya çıkıyor.
Bazı çukurların 300 metre uzunluğa ve 50 metre derinliğe ulaştığı belirtiliyor. Bilim insanları, bu yapıların geçmişte buz boşluğuna giren daha sıcak suların izlerini taşıdığını değerlendiriyor.
ÇATLAKLAR VE GİZLİ ERİME YOLLARI
Ran, buz sahanlığını baştan sona kesen derin çatlakları da görüntüledi. Uydu kayıtlarına göre bazı çatlakların 1990’lı yıllardan bu yana açık olduğu ve en yoğun erimenin bu eski yarıklarda gerçekleştiği belirlendi.
Bu dar kanallar, sıcak suyu doğrudan buzun içine yönlendirerek gizli erime yollarına dönüşüyor. Mevcut bilgisayar modellerinin çoğunun bu ayrıntıları hesaba katmaması nedeniyle, buz kaybının bugüne kadar eksik tahmin edildiği ifade ediliyor.
RAN NEDEN KAYBOLDU?
Ran, bugüne kadar 14 başarılı buz misyonunu tamamladı. Ancak son görevinden geri dönemedi. Anna Wahlin, araçtan alınan sinyalin kesildiğini ve tüm iletişim denemelerinin başarısız olduğunu açıkladı.
Bilim insanları, kaybın kesin nedenini bilmiyor. Mekanik arıza ya da buz sırtlarıyla çarpışma ihtimalleri üzerinde duruluyor.
KAYIP ARAÇ, KRİTİK VERİLER
Ran’ın kaybolması bilim dünyası için önemli bir kayıp olarak görülse de, elde edilen veriler Antarktika’daki buz erimesinin sanılandan daha karmaşık olduğunu ortaya koydu. Uzmanlara göre bu bulgular, gelecekte deniz seviyesi yükselişi tahminlerinin yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılabilir.